ఫ్రాన్సిస్ బేకన్
ఫ్రాన్సిస్ బేకన్ (Bacon, 1561–1626) అనుభవాధారిత జ్ఞాన సముపార్జన పద్ధతి, శాస్త్రీయ పద్ధతి అభివృద్ధికి గణనీయంగా దోహదం చేసిన ఆంగ్ల తత్వవేత్త. ఆయన ముఖ్యమైన భావనల్లో “జ్ఞాన విగ్రహాలు” (Idols of the Mind) ఒకటి. దీనిని ఆయన తన రచన “Novum Organum” (1620)లో ప్రతిపాదించారు. ఈ విగ్రహాలు నిష్పాక్షిక శాస్త్రీయ పరిశోధనకు, ప్రపంచాన్ని తెలుసుకోవడానికి ఆటంకం కలిగించగల వివిధ రకాల వక్రీకరణలు, పక్షపాతాలను సూచిస్తాయి. బేకన్ నాలుగు రకాల విగ్రహాలను గుర్తించారు:
-
తెగ విగ్రహాలు (Idols of the Tribe): మానవ స్వభావం, సామాజిక పక్షపాతాలతో ముడిపడిన వక్రీకరణలు. ఇవి మానవులందరిలో సాధారణంగా ఉండే ధోరణులు, పరిమితుల వల్ల ఏర్పడతాయి.
-
గుహ విగ్రహాలు (Idols of the Cave): ప్రతి వ్యక్తి ప్రత్యేక లక్షణాలు, పక్షపాతాలతో ముడిపడిన వక్రీకరణలు.
-
విపణి విగ్రహాలు (Idols of the Market): భాషను, సంభాషణను తప్పుగా ఉపయోగించడం వల్ల ఏర్పడే వక్రీకరణలు. పదాలు, పరిభాషల్లోని అస్పష్టత వల్ల ఇవి ఏర్పడి, అపార్థాలకు, అర్థం చేసుకోవడంలో పొరపాట్లకు దారితీయవచ్చు.
-
రంగస్థల విగ్రహాలు (Idols of the Theater): శాస్త్రీయ పరిశోధన, నిర్ధారణలపై ప్రభావం చూపగల పిడివాద భావనలు, సిద్ధాంతాలతో ముడిపడిన వక్రీకరణలు. ఇవి తప్పుడు తాత్విక భావనలు లేదా సిద్ధాంతాలతో ముడిపడి ఉండవచ్చు.
బేకన్ ప్రతిపాదించిన “జ్ఞాన విగ్రహాలు” అనే భావన శాస్త్రీయ పరిశోధన ప్రక్రియలో విమర్శనాత్మక ఆలోచన, పక్షపాతాల విశ్లేషణ, సంభావ్య వక్రీకరణల తొలగింపు ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెబుతుంది.